مقایسه کویرهای ایران (بخش اول)

5
119

سلام دوستان

کویر همیشه در نزد عرفا مکان قابل توجهی بوده است(حتی بیشتر از جنگل و دریا)و از سوی دیگر بیشتر پوشش سطحی کشورمان از کویر تشکیل شده است از این رو برای آشتایی شما عزیزان تصمیم گرفتم درباره ی کویرهای ایران مطلبی بنویسم و حتمأ شما با نظرها و آرایتان مرا در معرفی بهتر این سرمایه ی عظیم ملی یاری می نمائید.

مقایسه کویرهای ایران

حدود یک چهارم کشور ایران را مناطق کویری تشکیل می دهند. این مناطق در حد فاصل میان رشته کوه های شمالی یا البرز و رشته مرکزی و کوه های خاوری قرار گرفته اند. معروف ترین کویرهای ایران دشت لوت و دشت کویر است که مساحتی بیش از ۳۶۰ هزار کیلومتر مربع را فراگرفته اند.
مناطق کویری در ایران به دسته های،کویر کوچک،‌ کویر مرکزی  ،کویر ریگ جن و کویر لوت تقسیم می شوند.
دشت لوت
در نوشته‌ های جغرافیایی از دشت لوت به ‌نام های چاله ی لوت و یا  دشت لوت و در نزد عوام به ‌دلیل برخی مشابهت ‌ها با دشت کویر اغلب به ‌نام کویر لوت نام برده شده است.
بیابان لوت محدوده‌ ای است بین استان‌ های خراسان جنوبی، سیستان و بلوچستان و کرمان. این بیابان بین دو گسل نهبندان در شرق و نای بند در غرب قرار داشته و طول آن از شمال به جنوب حدود ۹۰۰ کیلومتر و غرب به شرق حدود ۳۰۰ کیلومتر می باشد. وسعت حوضه ی آبگیر دشت لوت، حدود ۱۷۵ هزار کیلومتر مربع  می باشد که حدود یک دهم مساحت کشور را شامل می شود.

دشت لوت به ‌صورت بیابان وسیع ماسه ‌ای و ریگی می باشد. در دشت لوت حوضه‌ های محلی متعددی وجود دارد که هرکدام دسته ‌ای از رواناب‌ های سطحی اطراف را دریافت می‌ کنند. در دشت لوت پهنه‌ های کویری در داخل یا حاشیه‌ این حوضه‌ ها و یا در قسمتی از مسیر جریان ‌های فصلی و موقتی به وجود آمده ‌اند. وسعت کویر در دشت لوت نسبت به زمین ‌های ماسه ‌ای و ریگی چندان زیاد نمی باشد از این رو دشت لوت درست در مقابل دشت کویر قرار دارد که بیشتر وسعت آن را کویر پوشش داده است. بنابراین همان ‌طور که محققان جغرافیا در نوشته ‌های خود تاکید کرده‌اند، اطلاق کویر لوت بر این منطقه صحیح نیست و باید از آن به عنوان دشت لوت و یا بیابان لوت نام برد.
در پای کوه‌ های مشرف به کویر لوت، آثاری از سکونت انسان از هزاره چهارم پیش از میلاد مسیح مشاهده شده‌ است.

در مورد نام گذاری این دشت اتفاق نظر وجود ندارد. در شرح محمد ابن ابراهیم از فرار حشم غزها از کرمان به نام «لوط» اشاره شده که آن هم نامی بوده که به شهر خیالی کلوت ها گفته می شده است. می توان به این نتیجه رسید  که در زمان های گذشته تمام بیابان لوت کنونی، نام لوت نداشته و تنها  بخشی از منطقه کلوت ها، «لوط» نامیده می شده است.
«سر پرسی سایکس»  بدون ذکر منبع اشاره کرده است که لوت مشتق از نام لوط پیامبر (ع) برادرزاده حضرت ابراهیم نبی (ع) بوده است. توصیفی که از سرزمین قوم لوط در تورات و قرآن آمده  بسیار شبیه به بیابان لوت می باشد که پس از نفرین حضرت لوط به سرزمین خشک و بایر تبدیل شده است.
از طرفی کلمه ی لوت در زبان ترکی به معنی برهنه و فاقد هر چیز می باشد.

جاذبه ها

– کلوت ها: کلوت ها (کلوت اصطلاح محلی می باشد) به خندق‌های بسیار عظیم که حاصل فرسایش آبی و بادی می باشد گفته می شوند. منطقه ی کلوت ها از دور به خرابه‌های شهری به نظر می رسد و از آن به عنوان شهر کلوخی یاد می شود.
– هرم های ماسه ای مرتفع: درلوت ارتفاع برخی هرم‌ها به ۴۸۰ مترمی‌رسد.
– پهنه‌های وسیع ماسه و ریگ با طیف رنگی قهوه‌ای روشن تا خاکستری و سیاه نظیر «گدارباروت»
کویر پا شتری: سطح این نوع زمین‌ها به این طورت به ‌نظر می‌رسد که پس از بارندگی زیاد خیس شده و تعدادی شتر روی آن راه رفته‌اند.
– هامادا (Hammada): دشت‌هایی از ریگ، شن و پوشیده از خاک‌های ریگی که فاقد گیاه می باشد.
– پهنه‌هایی که به شکل چند ضلعی‌های متعدد که حاصل قشر نمکی ضخیم و تبخیر شدید سطح زمین است.
– مخروط های آتشفشان: ۴۰ مخروط آتشفشان کواترنر در سطح دشت لوت موجود می باشد.
دشت‌هایی از گدازه‌های بازالتی چاله چاله نظیر «گندم بریان»

پوشش گیاهی

در حدود ۲۰ کیلومتری شهداد، درختان و درختچه های گز در گلدان‌ های بیابانی لوت جای گرفته ‌اند که به آن نبکا ویا تل‌های گیاهی گفته می‌ شود.
زمین ‌های بین نبکاها (Nebka) پوشیده از ماسه می باشد و نبکاها عموماً در سطح همواری که میزان ماسه ی آن متوسط و سطح آب زیر زمین بالا بوده و یا رطوبت موجود کافی برای حیات پوشش گیاهی باشد ظاهر می ‌شوند. عناصر تشکیل دهنده ی نبکا شامل ماسه ، رس ،لای و سلت می باشد.
نبکاهای چندین ساله و دائمی در تغییر سطح سفره آب زیر زمینی، هرزآب ها، تبخیر، تعرق و کنترل رسوبات بادی در منطقه نقش اساسی دارند.
ربدوها (Rebdou) با ابعاد بزرگ‌تری از نبکاها متمایز می‌شوند که طول آنها به ۲ تا ۷ متر و عرضشان به ۱ تا ۵ متر می‌رسد. غیر از ابعاد، شکل ربدوها نیز پیچیده تر از نبکاها می باشد.
گاهی چند مخروط را نشان می‌دهد که کنار هم قرار گرفته‌اند. مرتفع‌ترین ربدوها در لوت غربی دیده شده که  ارتفاع برخی از آنها به ۱۲ متر می‌رسد.

بخش دوم این مطلب در مورد دشت کویر می باشد ،از مسیر جفرافیایی تا پوشش گیاهی، جانوری و … آن خواهیم پرداخت پیشنهاد می کنم این مطلب را دنبال کنید…

 

>

5 ديدگاه

افزودن دیدگاه

لطفا دیدگاه خود را بنویسید
لطفا نام خود را وارد کنید

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.