مزایده و مناقصه: انواع معاملات دولتی

سلام عزیزان
حتما شما نیز نام مزایده و مناقصه را تا اکنون شنیده اید. در اکثر روزنامه ها (مثل روزنامه مناقصه و مزایده) یک ستون را به درج آگهی مناقصه اختصاص می دهند ؛ و امروزه برای حل مشکل ” محدودیت در اطلاع رسانی” از ثبت آگهی در سایت های مرتبط (مثل آریا تندر مناقصه) بهره می برند. نتیجه بعضی از این معاملات همچون مزایده باشگاه استقلال و پرسپولیس برای مردم جالب است؛ و اکثر ما با شنیدن نام مناقصه و مزایده چنین تصویری در ذهنمان نقش می بندد: ” سالنی که در آن همه در حال فریاد زدن قیمت پیشنهادی خود هستند و فردی با چکش بالای سکو ایستاده است تا به محض شنیدن قیمت مورد نظر با کوبیدن چکش روی میز، ختم مناقصه را اعلام کند”. اما به راستی این دو معامله چگونه برگزار می شوند و چه تفاوت هایی با هم دارند.
معاملات موسسات دولتی و وزارت خانه ها به ۳ نوع مزایده، مناقصه و معامله به صورت مستقیم (یا  ۲ روش مسابقه ای و توافقی) تقسیم می شوند. که قانونگذار بیشتر تمایل دارد معاملات دولتی از روش مسابقه ای (مزایده و مناقصه) انجام شوند. در این مطلب به مقایسه مزایده با مناقصه خواهیم پرداخت.

مناقصه چیست؟مناقصه از معاملات دولتیمناقصه فرآیندی است که طی آن شرکت ها و سازمان های دولتی کالا، خدمات، کار یا پروژه ای را توسط یک آگهی به رقابت می گذارند و با اشخاص حقیقی و حقوقی که کمترین قیمت و یا مناسب ترین شرایط را پیشنهاد می دهند، معامله می کنند. اکثر شرکت های دولتی برای تکمیل پروژه های خود از مناقصه استفاده می کنند چون در این فضای رقابتی می توانند با پرداخت یک هزینه مناسب به بیشترین کیفیت دست یابند. 
مناقصه گزار و مناقصه گر دو طرف یک مناقصه هستند که مناقصه گزار دستگاه، ارگان و شرکتی است که برگزاری مناقصه را به عهده دارد و مناقصه گر شخص حقیقی و حقوقی است که در آن شرکت می کند. مناقصه از نظر مراحل بررسی عبارتند از یک مرحله ای و دو مرحله ای که تفاوت این دو نوع معامله در عدم نیاز به ارزیابی فنی و بازرگانی و تشکیل کمیسیون می باشد.
مناقصه از نظر دعوت مناقصه گران به دو شکل عمومی و محدود تشکیل می شود.در شکل عمومی سازمان مورد نظر با انتشار آگهی و فراخوان در روزنامه برگزاری مناقصه را به اطلاع عموم می رساند، اما در نوع محدود آگهی مناقصه به صورت دعوتنامه در اختیار افراد یا شرکت هایی که شایستگی دارند قرار می گیرد.
بحث در مورد مناقصه بسیار گسترده و فراوان می باشد چون در این زمینه قانونگذار قوانین و شرایط زیادی را در نظر گرفته و به همه ابعاد و جنبه ها ی آن پرداخته است و به سوالاتی از این قبیل پاسخ داده است: مناقصه در چه شرایطی تجدید می شود؟ در چه زمانی لغو می شود؟ قوانین آن کدامند؟ اسناد این معامله شامل چه مواردی می باشد؟ معیارهای ارزیابی کیفی مناقصه گر چیست؟ و….
که پاسخ به تمام سوالات از حوصله این مطلب خارج است و ما به همین میزان آشنایی با مناقصه و انواع مناقصه اکتفا می کنیم.

مزایده چیست؟انواع معاملات دولتی: مزایدهنوعی معامله است برای فروش یا واگذاری مالی (کالا، خدمت یا حقوق) که از طریق درج آگهی در روزنامه به صورت رقابت عمومی انجام می شود و به شخصی که بیشترین قیمت را پیشنهاد دهد، تعلق می گیرد. در مزایده هم مانند مناقصه ۳ عنصر، مزایده گزار، کالا و پیشنهاد دهندگان حضور دارند و جزء روش های پیش بینی شده برای انعقاد پیمان های عمومی می باشد که در قانون صراحتا تعریف مشخصی از آن نداریم اما چون به همراه مناقصه بیان شده است دسته بندی هایی همچون عمومی و محدود یا یک مرحله ای و دو مرحله ای نیز در مورد مزایده هم صدق می کنند، البته مزایده انواع دیگری نیز دارد.
مزایده از دیدگاه امنیت به دو شکل خصوصی و عمومی برگزار می شود. نوع خصوصی برای زمانی است که به دلایل امنیتی مشخصات پیشنهاد دهنده قیمت مخفی می ماند مثل فروش جواهرات عتیقه؛ اما در شکل عمومی نام تمام پیشنهاد دهندگان مشخص است.
انواع مزایده از نظر نوع پیشنهاد: مزایده سرباز و سربسته، که تفاوت این دو در اطلاع و عدم اطلاع پیشنهاد کنندگان از قیمت های پیشنهادی می باشد.
از دیدگاه ساختاری هم می توان تعدادی از انواع مزایده را نام برد که هر کدام ویژگی هایی برای قیمت، شکل پیشنهادات، زمان مزایده و تعداد کالا تعیین می کنند و روش هر کدام متفاوت می باشد. که از این بین مزایده انگلیسی (یا استاندارد)، هلندی (یا چینی)، اولین قیمت مخفی (بالاترین پیشنهاد مخفی) و دومین قیمت مخفی  (یا ویکری) از مهم ترین، مرسوم ترین و محبوب ترین مزایده ها می باشند.
آخرین نوع آن هم حضوری (شفاهی) یا کتبی می باشد. مزایده حضوری که حراج نیز نامیده می شود فقط در موارد فوری و غیر مهم با کم ترین تشریفات انجام می شود اما برای معاملات مهم نوع کتبی را با تشریفات فراوان انجام می دهند.

با توجه به توضیحات ارئه شده درمی یابیم که فرق مناقصه و مزایده در میزان قیمت پیشنهادی می باشد بطوریکه در مناقصه کم ترین قیمت و در مزایده بر اساس بیش ترین قیمت، معامله انجام می شود. هر فرد، شرکت یا سازمانی برای رسیدن به اهداف مالی و رفع نیازهای اجتماعی، اقتصادی خود یکی از روشهای معاملاتی را انتخاب می کند. به عنوان مثال شهرداری برای فروش یا اجاره اموال منقول و غیرمنقول خود مزایده را انتخاب می کند و وزارت راه برای انتخاب یک شرکت راه سازی مناقصه برگزار می کند. با توجه به اینکه جوهره اصلی این دو نوع معامله رقابتی بودن می باشد پس این مزیت را دارند که به بهترین گزینه دست یابند و اصل برابری افراد هم رعایت می شود، اما مناقصه و مزایده شرکت کنندگان را به سمت کمیت گرایی و عدم توجه به کیفیت سوق می دهند و همچنین زمینه را برای تبانی کارکنان دولت یا شرکت مناقصه گر با یک شرکت خاص فراهم می کنند. همانطور که می دانید تبانی از شایع ترین جرمهای مرتبط با معاملات دولتی می باشد که مضرترین تبانی ها در معاملات عمده و بزرگ است.

آیا تاکنون در جلسه مناقصه یا مزایده حضور داشته اید؟ به نظر شما واگذاری پروژه های دولتی به بخش خصوصی از طریق مزایده یا مناقصه باعث بهبود کیفیت کار می شود؟
منتظر نظرات شما هستیم…

>

افزودن دیدگاه

لطفا دیدگاه خود را بنویسید
لطفا نام خود را وارد کنید

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.