سلام دوستان

چک، سفته، برات، قبض انبار، اسناد در وجه حامل، بارنامه‌های حمل و نقل، اوراق بهادار، اوراق قرضه، اوراق سهام و مانند اینها اسناد تجاری هستند که بازرگانان در روابط تجاری از آنها استفاده می کنند و از بین آنها چک و سفته به خاطر لازم الاجرا بودن، معتبر بودن، سرعت در نقل و انتقالات، تضامنی بودن مسئولیت ها، استقلال در مطالبه و مسئولیت کیفری، آنها را از دیگر اسناد تجاری متفاوت ساخته است و در روابط تجاری و شغلی مردم نقش مهمی دارد. این دو سند تجاری که معمولا نامشان با هم آورده می شود جزء اسناد رایجی هستند که شباهت ها و تفاوت هایی با هم دارند و گاهی اغلب مردم نمی دانند کدام سند برای چه موقعیتی مناسب تر است و کدام سند مناسب شرایط آنها می باشد. برای آن که بتوانیم سندی را انتخاب کنیم که سبب بهبود کیفیت معاملات و مناسبات اقتصادی شود باید به درستی با این اسناد آشنا باشیم. در این مطلب به تعریفی از این دو سند و تفاوت های آن دو خواهیم پرداخت.

مهم ترین شباهت و ویژگی مشترک این دو سند این است که این اسناد هم معرف وجه و طلب هستند و هم قابل ظهرنویسی و انتقال می باشند در حالیکه دیگر اسناد تجاری مانند ورقه سهام و بارنامه این دو خصوصیت را با هم ندارند و ویژگی قابل نقل و انتقال بودن سبب سهولت در استفاده و گردش آنها بین مردم شده است. اصل مسئولیت تضامنی صاحب سند در مقابل دارنده آن دارند، اصل دلالت بر مدیونیت (وجود سند در دست دارنده به این معناست که صادر کننده دینی دارد)، اصل استقلال امضائات (هر امضاء مستقل از امضای سایرین مسئولیت آور است) و صدور قرار تأمین خواسته بدون نیاز به تودیع خسارت از جمله مزایای مشترک این دو سند می باشند.

چک
چک یک سند تجاری بدون مدت است که ﺑﻪ ﻣﺤﺾ روﻳﺖ ﻗﺎﺑﻞ ﭘﺮداﺧﺖ اﺳﺖ؛ دریافت و پرداخت آن به منزله تعادل وجه نقد می باشد و صدور آن در زمان پرداخت منوط به شرطی نیست، همچنین صادر کننده، محال علیه یا بانک و دریافت کننده طرف های چک هستند. چک وسیله پرداخت نقدی است و بهتر است به تاریخ روز تنظیم شود اما اگر مدت دار هم باشد دارنده آن از حمایت قانونی برخوردار است. اما تفاوت این دو در این است که چک به روز از طریق کیفری و نوع مدت دار آن از طریق حقوقی قابل پیگیری می باشد. ماده ۳۱۰ قانون تجارت، چک را اینگونه تعریف کرده است: نوشته ای است که به موجب آن صادر کننده وجوهی را که در نزد محال علیه دارد یا بعضاً مسترد یا به دیگری واگذار می کند. کلمه محال علیه در این ماده مطلق آمده و امکان دارد بانک یا هر شخص حقیقی یا حقوقی دیگر باشد. این سند تجاری برگه ای تاریخ دار و دارای ارزش مالی است  و نوعی وسیله پراخت یا سند پرداخت به شمار می آید، در حقیقت کسی که اقدام به صدور چک می کند به طرف مقابل این امکان را می دهد که با مراجعه به بانک طبق عدد درج شده وجه مشخصی را دریافت کند. استفاده از چک در جامعه به قدری گسترش یافته است که حتی اگر صاحب دسته چک نیستید آشنایی با قوانین آن الزامی می باشد؛ به عنوان مثال زمانیکه فردی چک می کشد باید به اندازه مبلغ مندرج در آن در حساب خود وجه نقد، اعتبار و یا پشتوانهٔ قابل تبدیل به وجه نقد داشته باشد که رعایت نکردن این نکته سبب افزایش زندانی ها شده است. چک عادی، تایید شده، تضمین شده و مسافرتی انواع چک هستند که در  قانون سال ۱۳۷۲ نام برده شده است. برای وصول چک ابتدا باید به یکی از شعب بانک مراجعه کرد، متصدی شعبه در همان لحظه پول را از حساب صاحب چک برداشت می کند و اگر در حساب طرف پول نبود برای مطالبه وجه می توان از طریق اداره ثبت، از طریق دادسرا و دادگاه های کیفری و از طریق دادگاه های حقوقی و شورای حل اختلاف اقدام کرد.

سفته
سفته چیست؟ تعریف سفته : یکی از اسناد تجاری می باشد که اشخاص عادی و بازرگانان در معاملات خود از آن استفاده می کنند و کاربرد زیادی دارد؛ این سند مانند چک برای تضمین انجام تعهد یا برای پرداخت دِینی که زمان آن در آینده است، استفاده می شود اما تمام وظایفی که برای سفته در نظر گرفته شده است امروزه به صورت ساده تر و مطمئن تر با چک انجام می شود و مهم ترین کاربرد امروزه آن، استفاده برای ضمانت (ضمانت حسن انجام کار یا ضمانت پرداخت اقساط وام و … ) می باشد. ماده ۳۰۷ قانون تجارت سفته را که در گذشته فَتِه طلب نامیده میشد اینگونه تعریف کرده است: سندی است که به موجب آن امضا کننده تعهد می کند در موعد معین یا عند المطالبه در وجه حامل یا شخص معین و یا به حواله کرد آن شخص کارسازی نماید. اگر سفته را به بهترین شکل ممکن و صحیح تنظیم کنید موید و نشاندهنده رسید طلب می باشد یعنی صادر کننده ی سفته تعهدی به طرف مقابل داشته که تعهد خود را در قالب این سند تجاری به طرف مقابل ارائه نموده است تا در سر رسید معین به دارنده ی سفته پرداخت کند. این سند تجاری در حقوق ایران ماهیت مدنی و جنبه حقوقی دارد و از بحث کیفری خارج است، یعنی بر علیه صادر کننده ی آن نمی توان شکایت کیفری طرح نمود و اگر دارنده ی سفته در موعد مقرر نتوانست طلب خود را بگیرد می تواند از صادر کننده ی آن به محاکم حقوقی طرح دعوی حقوقی و دادخواست ارائه کند و این قضیه باعث شده است سفته در برابر چک خطر کمتری برای صادر کننده داشته باشد.

چک یا سفته، کدام بهتر است؟این سند که به صورت چاپی و معمولا توسط بانک ها به فروش می رسد دارای این مشخصات می باشد: تمبر سفته، شماره خزانه داری، شماره محل پرداخت سررسید، محل درج تاریخ صدور به حروف، محل درج تاریخ سررسید به حروف، به حواله کرد (محل ثبت صاحب سفته)، مبلغ سفته (محل درج و مبلغ تعهد به حروف)، امضاء متعهد، کادر پایین سفته (محل درج نام و آدرس متعهد و مکان پرداخت وجه سفته) که طبق ماده ۳۰۸ قانون تجارت امضاء یا مهر، مبلغی که باید تادیه شود، نام گیرنده وجه و تاریخ پرداخت از مندرجات اجباری یا قانونی سفته است، همچنین نام و نام خانوادگی صادر کننده ، اقامتگاه وی و محل پرداخت سفته (برای تعیین دادگاه صالح) نیز ضروری می باشد؛ اگر این سند برای شخص خاصی صادر شود نام او آورده می شود در غیر اینصورت کلمه وجه حامل نوشته می شود و هر کس این سند تجاری را پیدا کند طلبکار محسوب می شود و در زمان معین می تواند مبلغ را طلب کند. سفته از نظر تاریخ پرداخت به دو صورت موعد معین (در نظر گرفتن زمان معین برای پرداخت وجه) و عندالمطالبه (هر زمان دارنده از صادرکننده وجه را طلب کند، او وظیفه دارد وجه را بپردازد) صادر می شود و افراد به سه دلیل سفته را پشت نویسی یا ظهر نویسی می کنند: انتقال، ضمانت و وکالت برای وصول مبلغ که پشت نویسی برای وکالت و ضمانت حتما باید قید شود در غیر اینصورت انتقال محسوب می شود. دارنده سفته در زمان موعد می تواند وجه آنرا مطالبه کند که اگر این مبلغ پرداخت شود قضیه تمام است و در غیر اینصورت صاحب این سند تجاری می تواند ظرف ۱۰ روز از تاریخ سررسید اعتراض خود را اعلام کند و برای تنظیم، ارسال واخواست و وصول وجه می تواند از طریق اجرای اسناد رسمی یا مراجع قضایی دادگستری اقدام کند.[ واخواست یا اعتراض عدم تادیه، اعتراض رسمی است به سفته ای که به موقع پرداخت نشده و این اعتراض در برگه های چاپی که از طرف وزارت دادگستری یا بانک تهیه می شود، نوشته می شود و دارنده سفته را از مزایایی چون خسارت تاخیر تادیه و توقیف اموال قبل از صدور حکم و سایر مزایای تجاری بهره مند می سازد. ] و پس از آن ظرف مدت یکسال (برای فردیکه در ایران سفته صادر کرده) یا دو سال (برای فردی که در خارج سفته صادر کرده) دادخواستی علیه صادر کننده به دادگاه ارائه دهد البته بدون واخواست نیز امکان مطالبه وجه وجود دارد اما در این حالت سفته همانند یک رسید عادی است که دعوی ناشی از آن نیز متزلزل خواهد بود.

یکی از دلایلی که افراد برخلاف ماهیت چک که برای پرداخت نقدی است نه ضمانت، برای تضمین بدهی خود به آن روی می آورند این است که استفاده از سفته برای صادر کننده گران تمام می شود و علاوه بر قیمت مورد نظر مبلغی بابت حق تمبر یا مالیات باید پرداخت کنند اما یک برگ چک ارزش ریالی ثابتی دارد و نیاز به پرداخت مالیات نیست.

برخی از تفاوت های چک با سفته عبارتند از:

۱- چک تنها سند تجاری است که وجه کیفری دارد اما سفته جنبه حقوقی دارد. صدور چک بی محل جرم است و صاحب این حساب نمی تواند دوباره دسته چک دریافت کند اما عدم پرداخت به موقع سفته جرم نیست و صاحب سفته حتی در صورت عدم پرداخت وجه می تواند دوباره سفته دریافت کند. با طرح دعوی در دادگاه حقوقی می توان صادر کننده سفته را جلب کرد اما این حکم جلب و بازداشت بدھکار، سوء پیشینه کیفری برای او محسوب نمی شود. از آنجا که حمایت های قانونی از صاحب چک بیشتر از دیگر اسناد تجاری می باشد، اگر طلبکار هستید دریافت چک پشتوانه بهتری است.

۲- برای طرح دعوا و مطالبه چک برگشتی در دادگاه، گواھی عدم پرداخت از بانک (واخواست) و برگشت زدن نیاز است و گواهی عدم پرداخت هم باید ضمیمه دادخواست باشد اما سفته بدون واخواست کردن در دادگاه نیز قابل مطالبه است و مبالغ کمتر از ۲۰ میلیون تومان در  شورای حل اختلاف و مبالغ بالاتر در حیطه صلاحیت دادگاه می باشد.

۳- صدور گواهینامه عدم پرداخت چک یا همان واخواست رایگان است و بانک برای این کار هزینه ای دریافت نمی کند و مهلت دریافت این گواهی ۱۵ روز از تاریخ سررسید است اما مهلت صدور واخواست سفته ۱۰ روز از تاریخ سر رسید است و هزینه صدور آن معادل ۲ درصد مبلغ سند است و علاوه بر آن ۵/۳ درصد مبلغ بابت هزینه دادرسی مطالبه وجه نیز دریافت می کنند. همچنین صاحب چک می تواند با استناد به گواهی عدم پرداخت و بدون واریز خسارت احتمالی به صندوق دادگستری اموال بدهکار را توقیف کند اما در مورد سفته اینطور نیست و نیاز به واخواست دارد.

۴- گرفتن دسته چک از بانک هزینه زیادی ندارد و مالیات قابل توجهی به آن تعلق نمی گیرد اما دریافت سفته هزینه و مالیات زیادی دارد.

۵- صادر کننده سفته می تواند امضای خود را انکار کند و نیازی نیست برای انکار خود دلیلی بیاورد اما صادر کننده چک نمی تواند امضا را انکار کند یا باید برای انکار خود دلیلی موجه بیاورد

۶- اگر نماینده شخص حقوقی مثل مدیر عامل شرکت سفته را امضا کند تنها شرکت، مسئول پرداخت وجه است و مدیر عامل مسئولیتی ندارد اما این قضیه در مورد سند تجاری دیگر فرق می کند و طبق ماده ۱۹ قانون صدور چک، مدیر عامل و شرکت با هم مسئول پرداخت وجه هستند.

۷- تهیه سفته محدودیتی ندارند و آسان است اما گرفتن دسته چک محدودیت قانونی دارد و با تشریفات همراه است.

۸- چک نوعی وسیله پرداخت است و می توانید با کشیدن یک برگ از آن به کسی پول قرض دهید اما سفته این قابلیت را ندارد و صادر کننده آن قرض گیرنده است. همچنین مبلغ موجود در سفته محدود به مبلغ چاپ شده در آن است اما مبلغ درج شده در چک نامحدود است.

۹- صاحب دسته چک می تواند در وجه خود چک صادر کند اما در مورد دیگر سند تجاری چنین چیزی ممکن نیست، همچنین شناسایی ھویت، آدرس و تلفن صادر کننده سفته به راحتی چک نمی باشد و در صورت مفقود شدن چک صادر کننده می تواند شکایت کند که این وضعیت در مورد سفته وجود ندارد.

۱۰- امضای پشت چک به معنای ظهر نویسی است در حالیکه امضای پشت سفته به معنای ضمانت می باشد

۱۱- برای واخواست چک می توانید به نزدیک ترین شعبه بانک مراجعه کنید که اینکار به سرعت انجام می شود اما واخواست سفته در اماکن محدودی از شهر انجام می شود و زمان صدور آن طولانی است. در ضمن آدرس مکان واخواست سفته برای دادگاه آن مکان ایجاد صلاحیت محلی نمی کند که این قضیه برای دیگر سند تجاری برعکس است و آدرس مکان واخواست آن برای دادگاه آن مکان ایجاد صلاحیت محلی می کند.

۱۲- زمانیکه شخصی بابت ثمن قرار داد از طرف مقابل چک می گیرد در صورت عدم پرداخت ثمن می تواند بر اساس خود قرار داد علیه خریدار طرح دعوا کند اما اگر بابت ثمن قرارداد سفته بگیرد ممکن است نتوانید برعلیه خریدار طرح دعوا کنید و نمی توانید قرارداد را به علت عدم پرداخت ثمن فسخ کنید.

۱۳- اگر صادر کننده سفته بعد از تاریخ سررسید سفته اموال خود را بفروشد یا انتقال دهد موجب تحقق جرم فرار از ادای دین نمی شود اما این مورد درباره صادر کننده دیگر سند تجاری برعکس می باشد.

در مجموع چک نسبت به سفته مزایایی دارد مانند، زمان رسیدگی به شکایت های حقوقی و کیفری چک سریع است و اغلب فوری و بدون نوبت انجام می شود و صادر کننده چک بی محل را تحت تعقیب جزایی قرار می دهند. همچنین چک تنها سند عادی لازم الاجرایی است که برای وصول آن می توانید بدون مراجعه به دادگاه و از طریق اداره ثبت اقدام کنید در حالیکه سفته چنین حالتی ندارد.

سوالی که برای بسیاری از مردم جامعه مطرح است این است برای ضمانت دریافت طلب دریافت  چک بهتر است یا سفته؟

به نظر می رسد زمانی که طلبکار قصد دارد یکی از این اسناد تجاری را از بدهکار خود بگیرد، چک بهتر است چون در صورت عدم امتناع بدهکار راحت تر می تواند حق خود را بگیرد. اما اگر چک را به عنوان ضمانت از فردی بگیرید و پشت آن عبارت ضمانت قید شده باشد یا برای دادگاه محرز شود که برای ضمانت صادر شده است دیگر وصف کیفری ندارد و قابلیت تعقیب کیفری ندارد البته دارنده این سند می تواند با شکایت حقوقی وجه مورد نظر را دریافت کند. از طرفی با توجه به آنکه همه افراد دارای حساب جاری و دسته چک نیستند، دریافت سفته از بدهکار بهتر از رسید عادی می باشد.
هنگام انتخاب سند باید به خوبی جوانب کار را بررسی کنید به عنوان مثال کسی که چک دارد باید در بانک حساب داشته باشد و حداقل یک معرف دارد، پس هنگام دریافت چک می توانید میزان خوش حسابی طرف و مدت زمان حساب شخص را از بانک استعلام کنید و از طرفی هرچند قدرت سفته در برابر چکی که صاحبش فوت کرده یا ورشکسته شده بیشتر است اما مراحل اجرا گذاشتن آن به مراتب دشوارتر است ولی برای مبالغ و معاملات عمده ومهم سفته قدرت بالاتری دارد.

به نظر شما برای ضمانت دریافت طلب چک بهتر است یا سفته؟

>

افزودن دیدگاه

لطفا دیدگاه خود را بنویسید
لطفا نام خود را وارد کنید

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.