درود بر شما پارسی زبانان عزیز

رعایت املای صحیح کلمات مهم ترین موضوع در نوشتار است و اهمیت این موضوع به حدی زیاد است که دانش آموزان از همان دوران دبستان ملزم به گذراندن درسی به نام املا یا دیکته می باشند. در زبان فارسی کلمه ای معادل املا و دیکته وجود ندارد اما می توان کلمات از برنویسی یا گفتار نویسی را جایگزین آن کرد. متاسفانه امروزه غلط املایی زیادی در اینترنت، دست نوشته‌ها، پیامک‌های فارسی، پلاکاردهای تبلیغاتی، نامه‌نگاری‌های اداری، کتاب‌های درسی و حتی در جزوه‌های دانشگاهی وجود دارد که نه تنها خواندن چنین مطلبی خوشایند نیست و دیدن نگارش اشتباه کلمه ممکن است باعث تمسخر و زیر سوال بردن نویسنده شود بلکه دید خواننده تغییر می کند و به آن مقاله به چشم متنی ساده و بی مصرف نگاه می کند. اگرچه برخی افراد به عمد و برای جلب توجه و تبلیغات از کلمات غلط استفاده می کنند.

خانم کیانا کمایی فرد، دکترای زبان و ادبیات فارسی و ویراستار رادیو درباره اهمیت درست‌نویسی می‌گوید: صحیح نوشتن متن شامل سه مورد درست نوشتن جمله‌‌ها و پاراگراف به لحاظ معنادار بودن، درست نوشتن واژه‌‌ها به لحاظ املا و رسم الخط و به کار بردن صحیح علایم سجاوندی می باشد که رعایت هر سه مورد در هنگام نوشتن ضروری است و وجود اشکال در متن باعث بی‌اعتماد شدن خواننده به سطح معلومات و سواد نویسنده و در نتیجه بی‌اعتمادی او به محتوای مطلب می شود. گاهی وجود غلط املایی امکان دارد موجب بدفهمی خواننده، تغییر معنای متن و تردید خواننده شود و به کار بردن درست علایم سجاوندی می تواند احتمال دو خوانشی شدن متن و سردرگمی خواننده را تا حدود زیادی کم کند.

گروهی از افرادیکه در متن خود غلط املایی دارند و به آنها خرده گرفته می شود که چرا متنی پر از غلط را منتشر کرده اید، نه تنها اظهار شرمندگی نمی کنند بلکه در جواب می گویند: “هدف مطلب ما دیکته نویسی نیست و شما به جای توجه به اصل موضوع به چند غلط دقت می کنید، مهم نیست چطور می نویسیم مهم این است که معنا را برسانیم.”  اما آیا فقط نوشتن مهم است یا چگونه نوشتن نیز اهمیت دارد؟ آیا نوشتن غلط املایی نشان از بی سوادی است؟

قطع به یقین نوشتن کلمات به شکل غلط نشان از بی سوادی است به خصوص اگر این اشتباه از سوی یک فرد تحصیل کرده باشد تمام سواد او زیر سوال می رود و خوشایند نیست کسی که سال‌ها پشت میز کلاس درس نشسته کلمات را اشتباه بنویسد. وجود غلط املایی در نوشته های افراد نشاندهنده پایین بودن سرانه مطالعه در زمینه شیوه و مهارت‌های صحیح نگارشی است تا جاییکه حتی گاهی افراد متوجه اشتباه املایی ونگارشی خود نمی شوند.

البته پیچیدگی های خط و زبان فارسی را می توان یکی از اشکالات نظام نوشتاری فارسی دانست که سبب غلط نویسی می شود؛ اگرچه عدم تبیین اهمیت و الزام اصل صحیح نویسی برای مردم نیز سبب بی توجهی آنان به این موضوع شده است.

با این مقدمه قصد داریم به بررسی املا صحیح و غلط چند واژه رایج بپردازیم، اگر می خواهید از این پس متنی بدون غلط املایی بنویسید با ما همراه باشید.

گاهی نوشتن کلمات به شکل غلط باعث می شود معنای جمله تغییر کند، لیستی از کلمات مشابه که ممکن است به اشتباه جای هم به کار روند و معنای جمله را تغییر دهند در جدول زیر مشاهده می کنید.

کلمه معنی کلمه معنی
بها قیمت، ارزش و نرخ چیزی بهاء درخشندگی، رونق، زیبایی و نیکویی و به معنای فر، شکوه و زینت
ثواب اسم است و به معنی مزد و پاداش صواب صفت اسـت و به معـنی راست، درسـت، به جا و مناسـب
جذر ریشه جزر فرو نشـسـتن آب دریا، بازگشـتن آب دریا و ضد مد
حایل اسـمی اسـت به معـنای چیزی که پرده وار میان دو چیـز واقع شده
و مانع از اتصال آن دو گردد
هایل صفـتی اسـت به معنای ترسـناک
خرد کوچک، ریز و اندک خورد سـوم شـخص مفرد از مصدر خوردن
ذلت به معنای خواری و متضاد عزت زلت سهو و خطا
زرع کشت و کاشتن ذرع مقـیاس قـدیم برای طول و برابر یک دهم از چهارمتر
غیظ خشـم و غضب غیض کاهـش آب
فترت رکود وسـسـتی و بی حاصلی اسـت میان دو دوران خوشـبختی،
یا فاصله ی میان دو دوره ی فعالیت
فطرت سـرشـت، طبیعت و خصوصیت هر موجود از آغاز خلقتش
آذان گوش ها اذان اعلام کردن، آگاه کردن، خبردادن وقت نماز با خواندن کلمات مخصوص عربی
محظور ممنوع و حرام محذور آن چه از آن می ترسـند یا به معنای مانع و گرفـتاری
هـیـز بدکار و بی شـرم حیز جا و مکان
اسرار جمع مکثر سر به معنی رازها اصرار پافشاری کردن
تهدید ترسانیدن و بیم دادن تحدید محدود کردن و مرز گذاشتن
حیاط محوطه و هر جای دیواربست، صحن خانه حیات عمر، زیست، زندگی، محاف ممات
صرع بیماری صرع سرع شتاب
تاب توان، پیچ، وسیله بازی طاب پاک
غریب بیگانه، ناآشنا، ناشناخته، ناشناس، بدیع، حیرت انگیز، غیرعادی، نو قریب نزدیک
نواهی نهی شده ها، منکرات، زشتی ها نواحی جمع ناحیه به معنلی ناحیه ها
گذاردن قرار دادن گزاردن به جای آوردن، انجام دادن
برائت بیزاری، تنفر، بری بودن از جرم و عیب براعت برتری یافتن در دانش و ادب، برتری
مذموم نکوهیده، سرزنش شده مضموم ماحق شده، ضمیمه شده
امارت امیری کردن، فرمانروایی کردن عمارت آباد کردن، بنا کردن
فراق دوری و جدایی فراغ آسایش
غدر حیله، مکر و فریب قدر ارزش
سفیر فرستاده صفیر صدای بلند
ارجحیت برتری داشتن، اولویت داشتن، مناسب‌تر بودن ارجعیت مرجع قرار گرفتن، استفاده به عنوان مرجع
معضل امر مشکل، سخت و دشوار متضاد سهل معظل جای درخت ناک
غیور باغیرت، باحمیت، ناموس‌پرست قیور گمنام و ناشناخته نسب
توزیع پخش، پخش کردن، پراکنده ساختن توضیع فرومایه و ناکس گردانیدن یا پنبه زده در جامه نهادن
عظم استخوان عزم اراده، قصد، آهنگ کردن
اسراف زیاده‌روی کردن در مصرف چیزی، از حد درگذشتن در انجام کاری اصراف باز گردانیدن، بازگرداندن چیزی
منصوب نصب شده منسوب نسبت داده شده

شکل غلط برخی کلمات معنا ندارند و استفاده از این کلمات در جمله سبب زیر سوال رفتن سواد نویسنده می شود. به گروهی از این کلمات توجه کنید. 

شکل درست کلمه شکل نادرست کلمه دلیل
آزمایش ها آزمایشـات برای جمع کلمات در فارسی باید از ها استفاده کرد.
اتاق اطاق از آن جا که این واژه ترکی اسـت و در ترکی مخرج ” ط” وجود ندارد پس باید آن را با حرف ” ت” نوشـت.
ازدحام ازدهام ازدهام معنی ندارد.
باتلاق باطلاق همانند اتاق این کلمه نیز ترکی است.
پاییز، پایین، آیین پائیز، پائین، آئین همزه یک نشانه نوشتاری عربی است و در زبان پارسی جایی ندارد.
تراز طراز تراز واژه ای پارسی است که عرب ها آنرا گرفته، معرب کرده اند و طراز می نویسند.
فطیر فتیر فطیر واژه ای عربی و به معنی خمیر ور نیامده و تخمیر نشـده است و با ت اصلا معنا ندارد.
ترجیح ترجیه ترجیح هم خانواده با رجحان هست و معنی آن برتری دادن و افزونی دادن است.
سپاسگزار سپاسگذار گزاردن به معنای انجام دادن فعلی است (مانند نمازگزار به معنی به جای آورنده‌ نماز) و گذاشتن به معنای قرار دادن چیزی در جایی یا وضع کردن و بنیان نهادن چیزی (مانند گذاشتن کتاب در کتابخانه یا قانون گذاری) از آنجایی که سپاسگزار به معنای به جای آوردن سپاس و تشکر می باشد، پس املای صحیح آن با واژه گزار صحیح است.
هذیان هزیان هذیان به معنی اوهام و سخن بیهوده است اما هزیان معنایی ندارد.
اراذل ارازل اراذل به معنی مردم پست و فرومایه است اما ارازل در فرهنگ فارسی معنایی ندارد.
عازم عاضم تنها کلمه عازم معنا دارد؛ کسی که عزم و ارادۀ کاری می کند، قصدکننده بر انجام کاری.
حنجره هنجره حنجره به معنای حلق، گلو و خشکنای است در حالیکه هنجره بی معناست.
وهله وحله این کلمه را که به خط عربی وهـله می نویسـند ومعنای آن نوبت و دفعه اسـت، نباید وحله نوشـت.
توجیه توجیح توجیه به معنای سعی در موجه جلوه دادن کار یا حرف نابجا و نیک بیان کردن مطلبی است و با کلمه توجه هم خانواده است.

شاید شما نیز دیده باشید که وقتی غلط املایی کسی را به او گوشزد می کنند در جواب می گوید غلط مصطلح است. اما آیا غلط املایی چون توالت فرهنگی یا برگذار یک غلط مصطلح است؟
همانطور که می دانید، غلط مشهور یا غلط عام به غلط هایی گفته می شود که بسیار به کار برده می شود؛ در لغتنامه دهخدا غلط مصطلح اینگونه تعریف شده است: «آنچه برخلاف قیاس یا گفته لغویان یا ائمه ادب بُوَد لیکن عامه مردم و فاضلان و نویسندگان آن را پذیرفته باشند».
در رویارویی با غلط‌های مشهور دو نوع نگرش وجود دارد؛ دسته‌ای معتقدند که چون بیشتر افراد جامعه این غلط‌ها را به کار می‌برند می‌توان آن‌ها را درست در نظر گرفت و به‌کار برد. اما در مقابل دسته‌ای معتقدند باید هر غلط مصطلحی را به دلیل غلط بودن به ‌دور انداخت.
به عنوان مثال کلمه سوبله پارک کرده یک غلط مصطلح است، یعنی غلطی که به حدی رایج شده است که به راحتی جزء غلط ها به حساب نمی آید. برای آشنایی با غلط های مصطلح می توانید به کتاب «غلط ننویسیم» استاد نجفی مراجعه کنید. در شکل زیر چند نمونه را مشاهده می کنید.

املای شکل صحیح کلمات

صحیح نویسی و نوشتن متنی بدون غلط املایی و غلط مصطلح کار آسانی نیست و ما نیز چنین ادعایی نداریم اگرچه هنگام بیان مطلب در حد امکان به این موضوع توجه می کنیم.

اگر در مورد املای صحیح لغتی که در متن ذکر نشده است، تردید دارید لطفا آنرا با ما و سایر کاربران در میان بگذارید.

 

>

افزودن دیدگاه

لطفا دیدگاه خود را بنویسید
لطفا نام خود را وارد کنید

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.