سلام دوستان

کنجدSesame” اولین دانه روغنی کشف شده و قدیمی ترین خوراکی است که سمسم یا جلجلان هم نامیده می شود و قدمت آن به ۱۶۰۰ سال قبل از میلاد مسیح برمی گردد. این دانه روغنی که بین تمام دانه ها بیشترین میزان روغن را دارد یک منبع غذایی با ارزش می باشد و دارای میزان زیادی ویتامین و مواد معدنی است. خواص کنجد و روغن بدست آمده از آن به حدی زیاد است که تقریبا می توان گفت برای درمان هر دردی مفید است. همچنین قرار گرفتن نام کنجد در لیست دارو های مصریان باستان می تواند نشاندهنده گستره ی زیاد خواص کنجد باشد. طعم فوق العاده، ارزش غذایی و فواید زیاد کنجد سبب شده است تمام کشورها و فرهنگ ها از این دانه با ارزش برای خوش طعم کردن غذا، تهیه روغن، تزیین شیرینی و نان و نوعی چاشنی استفاده کنند؛ حتی می توان دانه کنجد را نمادی برای صلح و اشتراک فرهنگی بین ملت‌ها نامید. هند، چین، پاکستان، افغانستان، بنگلادش، کشورهای آفریقایی، سودان، سومالی، اتیوپی و نیجریه کشورهای تولید کننده کنجد هستند که شبه قاره هند منشا آن می باشد و به همین دلیل هندی ها بیش از دیگر اقوام برای این گیاه اهمیت قائل هستند و مصرف آن را زیادکننده قدرت و طول عمر می دانند. این دانه روغنی در ایران نیز تولید می شود، شهرستان لار در استان فارس تولید کننده بهترین کنجد است و خوزستان، دزفول و ساری نیز دارای محصولی با کیفیت می باشند. اما با توجه به مصرف زیاد این دانه در صنعت و آشپزی تولید داخلی کافی نیست و از کشورهای نامبرده کنجد وارد می کنند. دانه و روغن کنجد در صنایع و بخش ها مختلفی کاربرد دارند: پزشکی، پزشکی سنتی، دام پروری، داورسازی، تولید حلوا و ارده سازی، ساخت لوازم آرایشی و بهداشتی مخصوص مو و پوست، ماسک و لوسیون خانگی، تهیه سالاد و سس، مزه دار کردن گوشت و مرغ، استفاده از آن بر روی نان، کیک و دسر، تهیه انواع پیتزا و یا تزئین آن و تهیه اسنک ها و کراکر
گیاه کنجد که همانند زرشک یکی از گیاهان سودآور در دوران خشکسالی می باشد بالغ بر یک متر ارتفاع دارد. این گیاه گلدار یکساله دارای برگ هایی بیضی شکل و نوک تیز است و گل هایی به رنگ سفید یا قرمز دارد؛ دانه های مسطح و بیضوی شکل کنجد درون میوه ای کپسولی شکل قرار دارند که به خاطر داشتن میزان زیادی چربی تنها قسمت مورد استفاده گیاه هستند. در ویدئو زیر بیشتر با این دانه خوراکی آشنا می شوید.

در مطلب روغن زیتون بهتر است یا روغن کنجد؟ در مورد خواص روغن کنجد توضیحاتی ارائه دادیم اما برای بعضی از دوستان این سوال پیش آمد که خواص ذکر شده متعلق به روغنی است که از کنجد سفید گرفته می شود یا سیاه؟ و در مجموع کنجد سفید با کنجد سیاه چه تفاوتی دارد؟ آیا خواص این دو نوع کنجد با هم فرق می کند؟ در این مطلب قصد داریم به این سوالات پاسخ دهیم، با ما همراه باشید.

کنجد به دلیل داشتن نژادها گوناگون در چند رنگ مختلف سیاه، سفید و قهوه ای وجود دارد؛ همچنین نحوه آماده کردن کنجد در کارخانه سبب بدست آمدن رنگ های مختلفی می شود. به عنوان مثال در طبیعت کنجدی با رنگ سفید مایل به کرم داریم که با جدا کردن پوست آن کاملا سفید رنگ می شود یا کنجدی که به طور طبیعی قهوه ای رنگ است با جدا کردن پوست رنگش روشن تر و سفید می شود.
انواع کنجد از نظر طعم با هم تفاوت چندانی ندارند؛ همه مزه بسیار ملایمی دارند تنها کنجد سیاه کمی تلخ است. البته در صورتیکه برای ماندگاری بیشتر کنجد را تفت داد، مزه آن کمی تغییر می کند. از نظر خواص هم تقریبا انواع کنجد دارای خواص مشترکی می باشند.

کنجد سفید درای دو نوع می باشد: کنجدهایی که به صورت طبیعی سفید رنگ هستند و کنجد هایی که در اثر پوست کندن سفید شده اند. کنجد سفید اصل طعم بهتری دارد اما از نظر ارزش غذایی با کنجد سیاه تفاوت چندانی ندارد به جز آن که میزان آهن آن کمی بیشتر است؛ اما نوع دیگر که در اثر برداشتن پوست بدست می آید ارزش غذایی کمتری دارد. علت آن هم این است که اسید اگزالیک و اسید فیتیک دو ماده‌ای هستند که در پوست کنجد به فراوانی وجود دارند و در اثر فرآیند پوست گیری میزان این ماده بسیار کاهش می یابد و به همان نسبت خواص کنجد نیز کمتر می شود. کنجد به خاطر فواید زیاد کاربردهای بسیاری دارد برخی از کابردها، متناسب با رنگ کنجد صورت می گیرد؛ در مورد کنجد سفید هم برای مصارف نانوایی و قنادی از آن استفاده می کنند. البته اگر کنجد سفید اصل باشد فواید کنجد را دارد در غیر اینصورت نگهداری طولانی مدت کنجد پوست شده دشوار است و احتمال رشد سریع تر کپک نیز وجود دارد. در ایران بیشتر کنجدهای سفید هندی هستند و با توجه به اینکه کنجدهای سفید هندی به روش سنتی پوست‌گیری نمی‌شوند و برای افزایش سرعت و کیفیت کار از ماده اسیدی استفاده می کنند لذا توصیه ما به مصرف کنندگان این است که به هیچ عنوان از این نوع کنجد استفاده نکنند.

خواص کنجد سیاه

کنجد سیاه یکی از انواع کنجد و دانه ای روغنی است که دارای ۵۴ نوع ماده مغذی می باشد و بیشتر در چین و آسیای جنوبی کشت می شود. کنجد سیاه نسبت به کنجد سفید طعم و رایحه قوی تری دارد و میزان کلسیم آن نیز بیشتر از کنجد سفید است و بیشتر در داروسازی به کار می رود. کنجد سیاه موجود در بازار بیشتر تولید ایران است و بخشی از نیاز داخل از افغانستان و پاکستان وارد می شود. این نوع کنجد دارای روغن زیادی است و بهترین روغن کنجد که بسیار شفاف است از فشردن این دانه بدست می آید. در واقع از کنجد سیاه برای روغن کشی استفاده می کنند و کمتر در قنادی و نانوایی مصرف می شود؛ چون در باور مردم کنجد سفید بهتر است بنابراین باید کنجد سیاه را پوست کرد که این کار علاوه بر هزینه اضافی از نظر بهداشتی نیز درست نیست. همانطور که ذکر شد این دانه خوراکی دارای روغن زیادی است و با برداشتن پوست، احتمال فاسد شدن آن نیز افزایش می یابد. روغن کنجد سیاه علاوه بر مصرف خوراکی در فرآورده های آرایشی و بهداشتی، انواع کرم ها، ماسک ها و شامپوهای ترمیمی نیز بکار می رود.

نکته جالبی که در حین خرید کنجد وجود دارد این است که اغلب مردم فکر می کنند دانه‌های کنجدی که رنگ یکنواختی دارند (مثلا همه سفید هستند) کیفیت بیشتری دارند در صورتی که دانه‌های کنجدی که ترکیبی از چند رنگ هستند، بهتر می باشند.

کنجد با پوست بهتر است یا بدون پوست؟
پوست کنجد حاوی فیبر غذایی است و برداشتن آن مقدار قابل توجهی از اگزالیک اسید، کلسیم، فیبر، پتاسیم و آهن از بین می رود. در نتیجه کنجد با پوست بهتر است و ارزش غذایی بیشتری دارد. همچنین به دلیل آن که کنجد حاوی مقدار زیادی چربی غیر اشباع است برداشتن پوست، روند فساد پذیری آن سریعتر می کند.

با توجه به توضیحات ارائه شده دریافتیم که خواص کنجد سفید با کنجد سیاه تقریبا برابر است؛ در ادامه برخی از خواص کنجد را نام خواهیم برد:

کنجد دانه روغنی که سرشار از اسیدهای چرب اشباع نشده، ویتامین ها و مواد معدنی است و یک نوع غذای با ارزش به شمار می آید که دارای خواص گوشت می باشد. کنجد طبعی گرم و تر دارد و دارای مواد معدنی زیادی از قبل مس، سیلیس، منیزیم، آهن، کلسیم، فسفر، آلومینیم، نیکل، کروم و کلروسدیم است که برای پیشگیری و درمان بیماری های مختلف مفید می باشد. در دو جدول زیر مقدار مواد معدنی و ویتامین موجود در این دانه در هر ۱۰۰ گرم مشخص شده است.
در این جدول میزان مواد معدنی در هر ۱۰۰ گرم کنجد مشخص شده است.

ماده معدنی مقدار به میلی گرم
مس ۴/۰۸۲
منگنز ۲/۴۶۰
کلسیم ۹۷۵
فسفر ۶۲۹
آهن ۱۴/۵۵
روی Zinc ۷/۷۵
فیبر ۱۱/۸
منیزیم ۳۵۱
فسفر ۶۲۹
سلنیوم ۳۴/۴

در جدول زیر میزان ویتامین ها در هر ۱۰۰ گرم کنجد مشخص شده است.

ویتامین مقدار به میلی گرم
B1 ۱/۲۸
B2 ۲/۵
B3 ۳/۷۷
B6 ۰/۷۷
A ۹ واحد
E ۰/۲۵
نیاسین ۴/۵۱۵
اسیدپانتتونیک ۰/۰۵
تیامین ۰/۷۹۱

این دانه روغنی در طب سنتی جایگاه ویژه ای دارد و از آن به عنوان درمان بسیاری از بیماری ها استفاده می کنند که البته برخی از این ادعاها هنوز از نظر علمی بررسی نشده است. در طب آیورودا (هند باستان) از روغن کنجد برای درمان سردرد استفاده می کردند و آن را روی سر ماساژ می دادند. همچنین به عنوان دهان‌شویه ضد باکتری، ملین و کاهش دهنده دردهای قبل قاعدگی استفاده میشود؛ همچنین برای از بین بردن اضطراب و بی خوابی این روغن را در بینی می ریختند.
پزشکان چینی از دانه‌های کنجد سیاه برای درمان تاری دید، وزوز گوش و سرگیجه استفاده می کنند.

خواص روغن و دانه کنجد

خواص کنجد که به صورت علمی به اثبات رسیده اند بدین شرح می باشند:

۱- خواص روغن کنجد برای مو
روغن کنجد
حاوی ترکیبات مثل ویتامین B وE و مواد معدنی مانند کلسیم، منیزیم  و فسفر است که در تقویت ریشه مو موثر است؛ همچنین استفاده از روغن کنجد برای مو فواید دیگری نیز دارد:
درمان شوره سر، حفظ رنگ طبیعی مو، رشد و نمو سریع مو، محافظت از اشعه UV، در مان عفونت قارچی و باکتریایی به خاطر خاصیت آنتی باکتریایی، خنک کننده مو و حفظ رطبت در داخل مو، تقویت موهای آسیب دیده و کاهش ریزش مو به دلیل استرس از جمله فواید روغن کنجد برای مو می باشند.
۲- خواص روغن کنجد برای پوست
این روغن دارای مقادیر زیادی آنتی اکسیدان است و استفاده از آن برای پوست مفید است و استفاده از این روغن به عنوان روغن حامل برای لوازم آرایشی نشاندهنده همین موضوع است. بعضی از خواص روغن کنجد برای پوست بدین ترتیب می باشند:
تولید کلاژن و جلوگیری از عفونت‌های پوستی، درمان سوختگی و سایر اختلالات شدید پوستی، درمان سلول های آسیب دیده پوست، کاهش چین و چروک پوست، مرطوب کننده پوست صورت و بدن، درمان جوش صورت، درمان سیاهی دور چشم، چاقی صورت، مناسب برای ماساژ
۳- خواص کنجد در بارداری
مواد مغذی و ویتامین های موجود در کنجد تامین کننده تمام نیازهای بدن مادر باردار می باشد و با تقویت سیستم ایمنی بدن از بروز سرماخوردگی و آنفولانزا جلوگیری می کند.
مصرف کنجد سبب قوای جسمی می شود و و با ایجاد انرژی، اضطراب و استرس را مادر دور می کند.
یکی از مشکلات رایج خانم ها در دوران بارداری یبوست است که مصرف به اندازه دانه کنجد سبب برطرف شدن این مشکل می شود؛ همچنین مشکل تکرر ادرار نیز با مصرف این دانه حل می شود.
مادران باردار در این دوران با کمبود کلسیم مواجه هستند که این مشکل سبب پوسیدگی دندان هایشان می شود، دانه های کنجد منبع غنی از کلسیم می باشند که با مصرف هفتگی آن کلسیم بدن را تامین می کنند.
۴- خواص کنجد برای کودکان
مصرف کنجد در کودکی دو برابر بزرگسالی مانع از آلزایمر می شود و مصرف آن به همراه عسل برای تقویت حافظه، افزایش قدرت سلول‌های ایمنی، رشد مغزی و سیستم عصبی تاثیر گذار است. ماساژ دادن بدن نوزادان با روغن کنجد فواید زیادی دارد و سبب خواب آرام کودک می شود.
۵- مقاوم سازی استخوان، نگه داشتن غلظت مواد معدنی در استخوان ها و جلوگیری از پوکی استخوان یکی دیگر از فواید کنجد است.
۶-  فیتواسترول موجود در دانه کنجد در بین تمام دانه ها و مغزها بیشتر است و سبب کاهش کلسترول می شود که برای کاهش کلسترول بد (LDL) به مصرف روزانه حدود ۲ اونس معادل ۲۸ گرم دانه کنجد سفید نیاز است. همچنین لیگنان موجود در این دانه به بهبود وضعیت چربی‌ها کمک می کند و باعث کاهش کلسترول خون و کبد می شود.
۷- روغن کنجد برای تنظیم فشار خون مفید است و مصرف کنجد سیاه به مدت ۴ هفته سبب کاهش فشار خون بالا می شود.
۸- اگر به محض سوختگی ضماد کنجد به محل سوختگی زده شود پوست تاول نمی زند و درد نیز از بین می رود.
۹- تسکین درد استئوآرتریت یا ساییدگی زانو با مصرف روزانه ۴ قاشق غذاخوری دانه کنجد به مدت دو ماه
۱۰- کاهش قابل ملاحظه قند خون در افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ در اثر مصرف روغن کنجد به همراه دارو های دیابت به مدت ۶۰ روز، همچنین به علت وجود منیزیم، مصرف روغن آن در پیشگیری از دیابت موثر است.
۱۱- بهبود ترشح هورمون های جنسی در زنان یائسه و کاهش التهاب و شدت انقباض های رحمی
۱۲- افزایش سوخت و ساز بدن و افزایش چربی سوزی بدن یکی دیگر از فواید این دانه است؛ که به همین دلیل از این دانه در مکمل های غذایی مختص چربی سوزی یا بدنسازی استفاده می کنند.
۱۳- این دانه همچون تخم کتان سرشار از انترلاکتون یا لیگنان پستانداران است و در پیشگیری از سرطان به خصوص سرطان روده بزرگ و سینه مفید می باشد. همچنین وجود دو ماده sesamol و sesaminn که خاصیت آنتی اکسیدانی زیادی دارند سبب شده دانه و روغن کنجد خاصیت ضد سرطانی داشته باشد.
۱۳- تقویت کننده نیروی جنسی
۱۴- رفع کننده قلنج است.
۱۵- کنجد گرفتگی صدا را باز می کند و روغن آن برای رفع تنگی نفس، سرفه خشک  و زخم ریه مفید است.
۱۶- مصرف کنجد نرم کننده معده و روده است و روغن کنجد سوزش ادرار را برطرف می کند.
۱۷- کنجد درمان کننده بواسیر و تقویت کننده عروق خونی این ناحیه است که مصرف آن به شکل جوشانده دانه کنجد یا پودر کنجد سیاه مفید است.
۱۸- برای رفع ناراحتی کیسه صفرا مناسب است.
۱۹-  کوبیده کنجد با عسل علاج نفخ شکم و باد روده است.
۲۰- دم کرده برگ های کنجد اسهال خونی را برطرف می کند.

مواردی که تحت عنوان خواص کنجد و روغن کنجد ذکر کردیم تنها با استفاده از این ماده خوراکی تحقق پیدا نمی کنند بلکه استفاده درست و به اندازه از این دانه و روغن در کنار رژیم غذایی درست و رعایت موارد دیگر می تواند اثر بخش باشد.

برای بهره مندی از خواص کنجد می توانید با توجه به ذائقه خود یکی از اشکال این ماده خوراکی چون دانه، روغن و کره کنجد یا ارده را مصرف کنید.

اشکال مختلف کنجد
کره کنجد

مضرات کنجد
دانه کنجد با وجود داشتن فواید بسیار، در اثر مصرف زیاد یا وجود برخی بیماری ها ممکن است برای فرد با عوارضی همراه باشد که در ادامه به برخی از این موارد که جزء مضرات روغن کنجد نیز به شمار می آیند، اشاره خواهیم کرد:
۱- کنجد ماده ای دیر هضم است و مصرف زیاد آن برای افرادی که معده ضعیف دارند مناسب نیست؛ همچنین ممکن است مصرف زیاد آن باعث ایجاد دانه‌های پوستی همراه با خارش و قرمزی و بوی بد دهان شود. البته مصرف کنجد به همراه عسل برخی از این آثار نامطلوب را برطرف می کند.
۲- افزایش بروز واکنش های حساسیتی مانند مشکلات گوارشی، التهاب چشم، آبریزش بینی، آسم و غیره در اثر مصرف دانه یا روغن کنجد
۳- بیماری ویلسون نوعی ناهنجاری ژنتیکی است سبب تجمع مس در کبد می شود، با توجه به میزان زیاد مس در دانه کنجد مصرف زیاد این دانه برای این بیماران مضر خواهد بود.
۴- یکی دیگر از مضرات ناشی از مصرف زیاد این دانه روغنی، التهاب و آسیب روده بزرگ و احتمال بروز سرطان روده می باشد.
۵- بعضی از افراد در اثر مصرف کنجد دچار آنافیلاکسی که یک آلرژی شدید است، می شوند. این واکنش حساسیتی بدن را تحت تاثیر قرار می دهد و باعث خس‌خس، افت فشار خون، گرفتگی سینه و مسدود شدن گلو و مجاری تنفسی فرد می شود که ممکن است در حالات شدید شخص دچار خفگی و مرگ ‌شود.
۶- عفونت آپاندیس هم در اثر مصرف زیاد کنجد رخ می دهد، البته عفونت آپاندیس مشکل شایعی نیست و به شکل خفیف یا شدید است.
۷- همانطور که می دانید یکی از خواص کنجد ملین بودن است، در نتیجه مصرف بیش از مقدار مجاز روزانه باعث شل‌شدن مدفوع و گاهی اوقات اسهال می شود. همچنین استفاده از آن برای افراد مبتلا به اسهال ممنوع است.
۸- در قسمت خواص کنجد برای مو درباره فواید استفاده از این روغن برای مو صحبت کردیم اما باز هم استفاده بیش از حد از این روغن نتیجه عکس دارد و با ایجاد عدم تعادل هورمونی سبب ریزش مو و طاسی کامل سر می شود.
۹- در سه ماهه نخست بارداری خوردن کنجد روی جنین اثر منفی می گذارد و ممکن است سبب سقط جنین شود.
۱۰- اگزالات موجود در پوست کنجد در اثر مصرف زیاد برخی بیماری ها مانند نقرس را تشدید می کند.
۱۱- یکی از مضرات روغن کنجد برای کودکان در صورت مصرف بیش از اندازه، چاقی و مشکلات قلبی و عروقی است.

در این نوشتار با انواع کنجد و خواص آن آشنا شدیم، امیدوارم از مطالعه این مطلب لذت برده باشید.

لطفا دیدگاه خود را در مورد این موضوع برای ما ارسال کنید..

>

4 ديدگاه

  1. سلام دوست عزیزم؛
    این مسئله کاملا شخصی و سلیقه ای است.من خودم طعم بو داده را بیشتر میپسندم این در حالیست که اغلب آبمیوه فروشی ها معجون خود را با کنجد خام تهیه میکنند.

  2. سلام
    در متن نوشته بودید مصرف بیش از اندازه این دانه روغنی چاق کننده است
    منظور چه مقدار است؟

  3. سلام
    دانه های کنجد دارای کالری و چربی اشباع بالایی هستند به طوریکه ۱۰۰ گرم دانه کنجد ۵۹۰ کالری و ۸ گرم چربی اشباع دارد. این مقدار ۴۰ درصد از مصرف مجاز روزانه را تشکیل می دهد بنابراین استفاده بیش از اندازه از این دانه باعث اضافه وزن می شود.

افزودن دیدگاه

لطفا دیدگاه خود را بنویسید
لطفا نام خود را وارد کنید

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.